Ten sam wydruk pod różnym światłem wygląda inaczej. Żeby drukarz, klient i dostawca farby oceniali kolor tak samo, wszyscy muszą patrzeć w tych samych, znormalizowanych warunkach. Opisuje je norma ISO 3664.
Światło to widmo. D50 (biała linia) ma pełne, gładkie widmo jak światło dzienne. Zwykła świetlówka (FL) świeci kilkoma ostrymi pikami, a typowy LED – niebieskim pikiem i szerokim „garbem” luminoforu. Ta sama próbka w każdym z nich wygląda inaczej. Wykres poglądowy.Light is a spectrum. D50 (white line) has a full, smooth spectrum like daylight. An ordinary fluorescent tube (FL) emits a few sharp peaks, a typical LED a blue peak and a broad phosphor “hump”. The same sample looks different under each. Illustrative chart.
P1
Krytyczne porównanie
2000 lx
Porównanie wydruku z proofem lub wzorcem, akceptacja koloru. Tolerancja ±500 lx (zalecana ±250 lx). Światło o widmie D50, z właściwą ilością UV.
P2
Ocena praktyczna
500 lx
Mniej krytyczna ocena i porównanie wydruku z monitorem (softproof). Tolerancja ±125 lx. Też światło D50.
Tło
Otoczenie i ściany
N8
Neutralnie szare, matowe tło o odbiciu 10–60%, w praktyce szarość zbliżona do Munsell N8. Ściany w pomieszczeniu: matowa, neutralna szarość, bez kolorowych mebli i jaskrawych ubrań w polu widzenia.
Co musi spełniać lampa / kabina
Barwa światła D50 (ok. 5000 K), ale nie „jakakolwiek 5000 K” – liczy się cały rozkład widmowy. Zwykła świetlówka czy LED 5000 K nie spełni normy.
Wysoki współczynnik oddawania barw (CRI, Ra ok. 90 i więcej) oraz niskie indeksy metameryzmu dla zakresu widzialnego i UV.
Właściwa ilość UV – od wersji 2009 norma wymaga, żeby UV odpowiadało D50. To ważne przy papierach z rozjaśniaczami optycznymi (OBA).
Równomierność – w rogach pola oceny co najmniej 60% natężenia ze środka (np. 1200 lx przy 2000 lx w środku).
Bez odblasków – lampa, próbka i oko ustawione tak, żeby nie widzieć połysku (typowo patrzymy pod kątem ok. 45° do światła).
Nowe wydanie ISO 3664:2025 dodaje warunki P3/P4. Certyfikację kabin prowadzi m.in. Fogra.
Sprawdź swoje stanowisko
Zmierz luksomierzem lub spektrometrem natężenie w środku i w czterech rogach pola oceny.
Źródła światła spełniające ISO 3664 (przykłady)
Świetlówki D50 do kabin
LEDVANCE / OSRAM COLOR proof 950 (T8: 18, 36, 58 W) – producent deklaruje spełnienie wymagań ISO 3664:2009 w odpowiedniej oprawie, indeksy metameryzmu MIvis ≤ 1,0 i MIuv ≤ 1,5.
JUST Normlicht Daylight 5000 proGraphic – świetlówki D50 do prepress i maszyn, zgodne z ISO 3664:2009, z podwyższonym UV.
Philips MASTER TL-D 90 Graphica 950 – bardzo wysoki CRI, przeznaczona do kontroli druku; zgodność z ISO 3664 sprawdź w karcie producenta.
LED zgodne z ISO 3664
JUST Normlicht DLS (LED) – kabiny i oprawy z certyfikatem Fogra na ISO 3664:2009, przełączane D50/D65 i UV (np. colorCommunicator, proofStation, Color Viewing Light).
GTI LED – np. stanowiska PDV-2e/LED do oceny w D50 wg ISO 3664.
Przy LED sprawdzaj certyfikat (np. Fogra) i dane MIvis/MIuv – „LED 5000 K, CRI 95” bez certyfikatu nie wystarczy.
Ważne: zwykła świetlówka lub LED 5000 K nie spełnia normy – liczy się pełne widmo i UV. Świetlówki wymieniaj w całej oprawie naraz, a w UE większość świetlówek T8 jest stopniowo wycofywana, więc przy nowych stanowiskach rozsądniejszy jest certyfikowany LED.
Kolor ścian i otoczenia – neutralna szarośćWall and surround colour – neutral grey
Lampa D50 to tylko połowa stanowiska. Światło odbija się od ścian, sufitu, mebli i ubrań. Jeśli są kolorowe, do próbki dociera już „zabarwione” D50, a oko dodatkowo porównuje kolor z tłem. Dlatego ISO 3664 wymaga matowego, neutralnie szarego otoczenia.A D50 lamp is only half of the station. Light bounces off walls, ceiling, furniture and clothing. If they are coloured, the sample receives “tinted” D50, and the eye also compares the colour with its background. That is why ISO 3664 requires a matt, neutral grey surround.
Dlaczego to takie ważneWhy it matters
Kontrast równoczesnySimultaneous contrast – ta sama czerwień na niebieskim tle wydaje się bardziej pomarańczowa, na żółtym – bardziej purpurowa.the same red looks more orange on a blue background and more purple on a yellow one.
„Zanieczyszczenie” światłaLight “pollution” – kolorowa ściana odbija światło o zmienionym widmie, więc w kabinie nie ma już czystego D50.a coloured wall reflects light with a changed spectrum, so the booth no longer has clean D50.
Adaptacja okaEye adaptation – oko „wyrównuje” biel do otoczenia. Neutralne tło daje stały punkt odniesienia, także przy monitorze.the eye “balances” white to its surroundings. A neutral background gives a fixed reference, also next to a monitor.
Jaki kolor wybraćWhich grey to choose
ISO 3664:2009 – otoczenie matowe, neutralnie szare, o odbiciu światła 10–60%.a matt, neutral grey surround with 10–60% reflectance.
N8 – standard w poligrafii i fotografii (kabiny, ściany w pobliżu stanowiska oceny).the graphic arts and photography standard (booths, walls near the viewing station).
N7 – ciemniejsza, stosowana w przemyśle farb, tworzyw i tekstyliów.darker, used in paints, plastics and textiles.
N5 – „18% szarości”, typowa dla studiów fotograficznych i pomieszczeń z monitorami (mniej odbić na ekranie).“18% grey”, typical for photo studios and monitor rooms (fewer reflections on screen).
N5 Y ≈ 19,8% L* ≈ 51,6 a* = b* = 0a* = b* = 0
N6 Y ≈ 30,0% L* ≈ 61,7 a* = b* = 0a* = b* = 0
N7 Y ≈ 43,1% L* ≈ 71,6 a* = b* = 0a* = b* = 0
N8 Y ≈ 59,1% L* ≈ 81,3 a* = b* = 0a* = b* = 0
Y – odbicie światła, L* – jasność CIELAB, wartości z tablic Munsella (renotation) przeliczone na CIELAB. Na ekranie kolory są poglądowe.Y – luminous reflectance, L* – CIELAB lightness, values from the Munsell renotation tables converted to CIELAB. On-screen colours are indicative.
Nie każda szarość jest neutralnaNot every grey is neutral
Szarości „z mieszalnika” w markecie zwykle mają lekki odcień albo są metameryczne – wyglądają dobrze tylko w jednym świetle.Store-tinted greys usually have a slight cast or are metameric – they only look right under one light.
Sprawdzian: zmierz farbę spektrofotometrem – krzywa remisji ma być płaska, a a* i b* bliskie 0 w D50 i w innych źródłach (A, LED, świetlówka).Test: measure the paint with a spectrophotometer – the reflectance curve should be flat, with a* and b* close to 0 under D50 and other sources (A, LED, fluorescent).
Ma być matowa (bez połysku i odblasków) i bez rozjaśniaczy optycznych.It must be matt (no gloss or glare) and free of optical brighteners.
Neutralne mają być też sufit, podłoga, blaty i krzesła w polu widzenia. Oceniający nie powinien mieć na sobie jaskrawych ubrań.The ceiling, floor, worktops and chairs in view should be neutral too. The person judging should not wear bright clothing.
Neutralna farba Atlas Barw – wkrótce. Farba ścienna o płaskim widmie w odcieniach odpowiadających N5, N7 i N8, z protokołem pomiaru każdej partii.Atlas Barw neutral paint – coming soon. A wall paint with a flat spectrum in shades equivalent to N5, N7 and N8, with a measurement report for every batch.
Krzywe na wykresie są poglądowe. Źródła: ISO 3664:2009 (opisy GTI, X-Rite), tablice Munsell renotation.Curves are illustrative. Sources: ISO 3664:2009 (GTI, X-Rite summaries), Munsell renotation tables.
M0, M1, M2, M3 – to warunki pomiaru, nie oświetlenia
Oznaczenia M0–M3 pochodzą z normy ISO 13655 i dotyczą światła w spektrofotometrze. Wiążą się z ISO 3664, bo M1 ma „widzieć” tyle UV, ile oko w kabinie D50.
Tryb
Co oznacza
Kiedy używać
M0
Źródło typu A (żarówka), nieokreślona ilość UV
Starsze urządzenia, porównania z historycznymi danymi
M1
Światło D50 razem z UV
Papiery z rozjaśniaczami (OBA) i ocena zgodna z kabiną ISO 3664 – standard dla FOGRA51/52
M2
Bez UV (filtr UV-cut)
Gdy chcemy pominąć wpływ rozjaśniaczy, np. ocena samej farby
M3
Polaryzacja + bez UV
Pomiar mokrej farby na maszynie (gęstość), żeby połysk nie przekłamywał wyniku
Jak regularnie kontrolować
Rozgrzej lampy przed pomiarem i oceną (kilkanaście minut).
Natężenie i równomierność – pomiar w środku i rogach, jak w kalkulatorze powyżej.
Barwa i UV – spektrometrem (temperatura, CRI, indeks metameryzmu) albo prostym paskiem kontrolnym światła: pod D50 jego pola wyglądają jednakowo, pod złym światłem widać pasy.
Wymiana źródeł zgodnie z zaleceniem producenta kabiny – starzejące się lampy zmieniają barwę i UV.
Zapisuj wyniki – data, wartości, kto mierzył. W portalu: historia pomiarów stanowiska w panelu klienta.
Źródła: ISO 3664:2009 (opisy X-Rite, ICC/color.org, Fogra), ISO 13655. Wartości podane w skrócie – w razie sporu decyduje tekst normy.
Reprodukcja koloru w drukuColour reproduction in print
Jak utrzymać powtarzalny kolor w druku: standardy dla każdej technologii, kontrola na maszynie i kolory spot (mieszane). Wybierz technologię – treść i narzędzie korekty poniżej dopasują się do niej.How to keep colour repeatable in print: standards for each technology, press control and spot (mixed) colours. Choose a technology – the content and the correction tool below adapt to it.
Mieszanie subtraktywne (CMYK). Każda farba pochłania część światła odbitego od bieli papieru – im więcej farb na sobie, tym ciemniej. Czerń K dodaje się, bo C+M+Y daje tylko ciemny brąz.Subtractive mixing (CMYK). Each ink absorbs part of the light reflected from the paper white – the more inks on top of each other, the darker. Black K is added because C+M+Y only gives a dark brown. Offset arkuszowy: w każdym z 4 zespołów (K → C → M → Y) duktor pobiera farbę z kałamarza, wałki nadające nakładają ją na płytę zwilżaną wodą, a z płyty obraz przechodzi przez obciąg na arkusz. Stabilność farby i wody decyduje o powtarzalności koloru. Sheetfed offset: in each of the 4 units (K → C → M → Y) the ductor picks up ink from the duct, form rollers apply it to the dampened plate, and from the plate the image goes via the blanket to the sheet. Ink–water stability decides colour repeatability. Flexo UV: anilox odmierza farbę na elastyczną płytę, płyta przenosi ją na wstęgę, a lampa UV utwardza każdy kolor zaraz po nadruku. Flexo UV: the anilox meters ink onto a flexible plate, the plate transfers it to the web, and a UV lamp cures each colour right after printing. Inkjet DOD: element piezo w głowicy wypycha kroplę tylko tam, gdzie ma być kolor – bez płyt drukowych. DOD inkjet: a piezo element in the head ejects a drop only where colour is needed – no printing plates.
StandaryzacjaStandardisation
Norma: ISO 12647-2 (wydanie 2013) – warunki druku PC1–PC8 dla różnych papierów. W Europie wdrażana jako PSO (ProzessStandard Offsetdruck, bvdm/Fogra).Standard: ISO 12647-2 (2013 edition) – printing conditions PC1–PC8 for different papers. In Europe implemented as PSO (ProzessStandard Offsetdruck, bvdm/Fogra).
Dane i profile: FOGRA51 (papier powlekany, PC1), FOGRA52 (niepowlekany, PC5), wcześniej FOGRA39 (ISO Coated v2).Data and profiles: FOGRA51 (coated, PC1), FOGRA52 (uncoated, PC5), formerly FOGRA39 (ISO Coated v2).
Co kontrolujemy: Lab pełnych pól CMYK i nadruków RGB względem celu, przyrost punktu (TVI) według krzywej, balans szarości. Gęstość to narzędzie drukarza na maszynie, a nie cel.What we control: Lab of CMYK solids and RGB overprints against the target, tone value increase (TVI) along the curve, grey balance. Density is the press operator's tool, not the target.
Pomiar: M1 przy papierach z rozjaśniaczami (FOGRA51/52), pasek kontrolny na arkuszu, raport ΔE.Measurement: M1 for papers with brighteners (FOGRA51/52), control strip on the sheet, ΔE report.
Kolory spot (mieszane)Spot (mixed) colours
Kolory Pantone mieszane z farb bazowych według receptury – w mieszalni drukarni albo u dostawcy farby.Pantone colours mixed from base inks to a formula – in the printer's ink kitchen or at the ink supplier.
Na maszynie sterujemy grubością warstwy farby. Narzędzie poniżej pokazuje, czy to wystarczy, czy potrzebna jest korekta receptury.On press we control ink film thickness. The tool below shows whether that is enough or the formula must be corrected.
Wzorzec najlepiej jako pomiar na docelowym papierze w pliku CxF/X-4 (ISO 17972-4), a nie sama wartość z wzornika.The standard is best defined as a measurement on the target paper in a CxF/X-4 file (ISO 17972-4), not just the swatch-book value.
Raster koloru spot mierzymy jako SCTV (ISO 20654), bo klasyczny wzór na przyrost punktu nie pasuje do kolorów spot.Spot colour tints are measured as SCTV (ISO 20654), because the classic dot-gain formula does not fit spot colours.
Tolerancję ustala się w umowie; w praktyce często ΔE00 ≤ 2–3.The tolerance is agreed in the contract; in practice often ΔE00 ≤ 2–3.
StandaryzacjaStandardisation
Norma: ISO 12647-6 (wydanie 2020) – fleksografia. W Ameryce Północnej popularny jest też podręcznik FIRST (FTA).Standard: ISO 12647-6 (2020 edition) – flexography. In North America the FIRST handbook (FTA) is also widely used.
Dane i profile: brak jednego wspólnego profilu – zwykle własna charakteryzacja dla maszyny, aniloksu i podłoża albo ogólne dane CRPC z ISO 15339.Data and profiles: no single common profile – usually a custom characterisation per press, anilox and substrate, or generic CRPC data from ISO 15339.
Kluczowe zmienne: anilox (objętość cm³/m² i liniatura), płyta i taśma montażowa, lepkość farby, dawka UV, podłoże i biały poddruk.Key variables: anilox (volume cm³/m² and screen), plate and mounting tape, ink viscosity, UV dose, substrate and white underlay.
Co kontrolujemy: Lab pełnych pól, przyrost punktu (zwykle większy niż w offsecie, kompensowany krzywą płyty), krycie bieli, rejestr.What we control: Lab of solids, tone value increase (usually higher than offset, compensated by the plate curve), white opacity, registration.
Kolory spot (mieszane)Spot (mixed) colours
W opakowaniach flexo kolory spot to często większość kolorów na projekcie – nie tylko dodatek do CMYK.In flexo packaging, spot colours are often most of the colours on a job – not just an add-on to CMYK.
Grubość warstwy jest prawie stała, więc korygujemy anilox albo moc (koncentrację) farby. Narzędzie poniżej podpowiada nowy anilox.Film thickness is almost fixed, so we correct the anilox or the ink strength (concentration). The tool below suggests a new anilox.
Farby UV mierzymy po utwardzeniu; na folii transparentnej – na białym poddruku albo na białym podkładzie.UV inks are measured after curing; on clear film – over the white underlay or on a white backing.
Wymiana wzorców: CxF/X-4 (ISO 17972-4) z pomiarem na docelowym podłożu.Exchanging standards: CxF/X-4 (ISO 17972-4) measured on the target substrate.
StandaryzacjaStandardisation
Norma: ISO 15311 – wymagania dla druku cyfrowego; certyfikacja Fogra PSD (ProcessStandard Digital).Standard: ISO 15311 – requirements for digital printing; Fogra PSD certification (ProcessStandard Digital).
Proof i walidacja: ISO 12647-7 (proof kontraktowy), ISO 12647-8 (wydruk walidacyjny).Proof and validation: ISO 12647-7 (contract proof), ISO 12647-8 (validation print).
Co kontrolujemy: kalibracja (linearyzacja) w RIP, profil ICC dla każdego medium, weryfikacja klinem kontrolnym, stabilność w czasie (drift drukarki).What we control: calibration (linearisation) in the RIP, an ICC profile per medium, verification with a control wedge, stability over time (printer drift).
Przykład: Roland ER-641 – wynik bardzo zależy od medium i profilu; po zmianie partii medium warto sprawdzić profil.Example: Roland ER-641 – results depend strongly on the medium and profile; check the profile when the media batch changes.
Kolory spot (mieszane)Spot (mixed) colours
Kolor spot jest symulowany z farb procesowych (CMYK, czasem z Orange, Green, Violet) przez bibliotekę spot w RIP.A spot colour is simulated from process inks (CMYK, sometimes plus Orange, Green, Violet) through the RIP spot library.
Osiągalna jest tylko część kolorów Pantone – sprawdzisz to w zakładce „Przestrzeń koloru” po wybraniu profilu maszyny.Only part of the Pantone range is reachable – check it on the “Colour space” tab with the press profile selected.
Korekta: zmiana definicji koloru spot w RIP (cel Lab → wydruk → pomiar → poprawka) albo zmiana limitu farby.Correction: edit the spot colour definition in the RIP (Lab target → print → measure → adjust) or change the ink limit.
Druk z rozszerzonym gamutem (np. 7 kolorów) znacznie zwiększa liczbę osiągalnych kolorów spot.Extended-gamut printing (e.g. 7 colours) significantly increases the number of reachable spot colours.
Komunikacja koloru – jak przekazać wzorzecColour communication – how to pass on a standard
Większość reklamacji koloru zaczyna się, zanim farba trafi na maszynę: klient, agencja, drukarnia i dostawca farby patrzą na inny wzorzec. Ustalcie jeden wzorzec, warunki pomiaru i tolerancję – na piśmie.Most colour complaints start before ink reaches the press: client, agency, printer and ink supplier look at different standards. Agree one standard, measurement conditions and a tolerance – in writing.
FormaForm
ZaletaStrength
RyzykoRisk
RekomendacjaRecommendation
Wzornik (np. Pantone)Swatch book (e.g. Pantone)
Szybkie, wspólne odniesienie dla wszystkichA quick common reference for everyone
Wzorniki się starzeją i różnią między edycjami; nadruk na innym papierze niż TwójGuides age and differ between editions; printed on a different paper than yours
Do wyboru koloru, nie jako wzorzec produkcyjnyFor choosing a colour, not as a production standard
Wartości LabLab values
Liczby niezależne od urządzenia, łatwe do przesłaniaDevice-independent numbers, easy to send
Bez warunków pomiaru (M0/M1/M2, D50/2°, podkład) liczby są niejednoznaczneWithout measurement conditions (M0/M1/M2, D50/2°, backing) the numbers are ambiguous
Zawsze z warunkami pomiaru i tolerancją ΔE00Always with measurement conditions and a ΔE00 tolerance
Plik CxF (CxF/X-4)CxF file (CxF/X-4)
Pełne widmo, warunki pomiaru, często też raster i krycie (ISO 17972-4)Full spectrum, measurement conditions, often tints and opacity too (ISO 17972-4)
Wymaga spektrofotometru i oprogramowania po obu stronachNeeds a spectrophotometer and software on both sides
Najlepszy wzorzec cyfrowy dla koloru spotThe best digital standard for a spot colour
Odbitka próbna (proof)Proof
Pokazuje cały projekt w docelowych warunkachShows the whole job under target conditions
Musi być certyfikowana (ISO 12647-7) i mieć pasek kontrolny; kolor spot tylko symulowanyMust be certified (ISO 12647-7) with a control strip; spot colours only simulated
Wzorzec kontraktowy dla CMYKContract standard for CMYK
Dokładnie to, czego klient oczekuje, na jego materialeExactly what the client expects, on their material
Blaknie, brudzi się, bywa tylko jeden egzemplarzFades, gets dirty, often only one copy exists
Zmierzyć od razu i zapisać jako CxFMeasure immediately and save as CxF
Kolor brandowyBrand colour
Jedna definicja marki dla wszystkich mediów i dostawcówOne brand definition for all media and suppliers
Księga znaku często podaje różne wartości (Pantone, CMYK, RGB) niezgodne ze sobąBrand books often list Pantone, CMYK and RGB values that disagree
Ustalić wzorzec Lab/CxF na każde podłoże i technologię, z tolerancjąSet a Lab/CxF standard per substrate and technology, with a tolerance
Dobry łańcuch: kolor brandowy → wzorzec Lab/CxF na docelowym podłożu → zatwierdzona odbitka lub wyciąg → pomiar z produkcji z raportem ΔE00.A good chain: brand colour → Lab/CxF standard on the target substrate → approved proof or drawdown → production measurement with a ΔE00 report.
Korekta koloru spot – najlepsze dopasowanieSpot colour correction – best match
Najpierw sprawdzamy, czy da się trafić w kolor samą grubością warstwy farby (offset) albo ilością farby / aniloksem (flexo). Jeśli nie, trzeba zmienić recepturę. Podobną funkcję (BestMatch™) mają np. spektrofotometry X-Rite eXact.
1. Dane
Papier / podłoże
Wzorzec (cel)
Wydruk (pomiar)
2. Wynik
Wzorzec
Teraz
Najlepsze
Krzywa pokazuje ΔE w zależności od ilości farby. Zielone pole to zakres, w którym kolor mieści się w tolerancji.
Jak to liczymy (w skrócie)
Grubsza warstwa farby pochłania więcej światła – kolor przesuwa się wzdłuż jednej „ścieżki”: od papieru przez wydruk dalej w stronę ciemniejszego i (do pewnego momentu) bardziej nasyconego. Model szuka na tej ścieżce punktu najbliższego wzorcowi. Jeśli najlepszy możliwy ΔE wciąż jest poza tolerancją, problem leży w odcieniu farby – wtedy pomoże tylko korekta receptury, a nie maszyna.
Prototyp liczy na wartościach Lab. Dokładniejszy wynik daje pomiar spektralny (krzywa remisji), np. z pliku CxF – tak robią profesjonalne narzędzia. Wyniki traktuj jako wskazówkę i potwierdź odbitką.
Kalibracja monitora do oceny koloru (softproof)
Monitor pokaże wydruk wiarygodnie tylko wtedy, gdy jest skalibrowany, sprofilowany i stoi w odpowiednich warunkach. Wymagania opisuje norma ISO 12646.
Mieszanie addytywne (RGB). Każdy piksel ekranu to trzy świecące subpiksele: Red, Green i Blue. Ich światła się sumują – razem dają biel, a przy zgaszonych mamy czerń. W druku jest odwrotnie: farby odejmują światło od bieli papieru (mieszanie subtraktywne, CMYK).
Jasność
Luminancja bieli
160 cd/m²
Wartość odniesienia dla softproofu wg ISO 12646. Dla porównania z kabiną: 160 cd/m² × π ≈ 500 lx, czyli warunek P2.
Biel
Punkt bieli
D50
Taki sam jak w kabinie oświetleniowej. W praktyce często dopasowuje się biel monitora do bieli papieru, na którym drukujemy.
Gradacja
Krzywa tonalna
γ 2,2 / L*
Gamma ok. 2,2 albo krzywa L* – ważne, żeby przejścia tonalne były równe, bez „schodków” w cieniach.
Krok po kroku
Monitor do grafiki – szeroki zasięg (min. pokrywa przestrzeń offsetu), najlepiej z kalibracją sprzętową i certyfikatem (np. Fogra).
Rozgrzanie – min. 30 minut przed kalibracją, przy pracy krytycznej dłużej.
Kalibracja i profil – kolorymetrem lub spektrofotometrem, cele: 160 cd/m², D50, γ 2,2/L*.
Weryfikacja – sprawdzenie kontrolnym klinem (np. Fogra/UGRA softproof wedge) i zapis raportu.
Porównanie z wydrukiem – wydruk w kabinie ustawionej na ok. 500 lx obok monitora. Jeśli biel się różni, korekta punktu bieli.
Rekalibracja – zwykle co kilka miesięcy (ok. 6), przy intensywnej pracy częściej.
Otoczenie monitora
Szare, matowe ściany, bez kolorowych odbić. Bez okna za plecami i na wprost ekranu.
Osłona (kaptur) monitora ogranicza światło padające na ekran.
Neutralnie szare tło pulpitu i programów – białe okna obok obrazu oszukują oko.
Światło w pokoju przyciemnione i neutralne, kabina do porównań obok.
Monitor a druk – czy ekran pokaże to, co wydrukujesz?
Każde urządzenie ma swój zasięg barw (gamut), czyli „bryłę” kolorów, które potrafi pokazać lub wydrukować. Monitor świeci (RGB), druk odbija światło od farby (CMYK). Te bryły mają różne kształty, więc zawsze są kolory, które jedno urządzenie ma, a drugie nie. Po lewej sama barwa (jak w specyfikacjach monitorów), po prawej przekrój na wybranej jasności.Every device has its own gamut – the “solid” of colours it can show or print. A monitor emits light (RGB), a print reflects light from ink (CMYK). The solids have different shapes, so there are always colours one device has and the other does not. Left: chromaticity only (as in monitor specs); right: a slice at the chosen lightness.
Wykres chromatycznościChromaticity diagram
Sama barwa, bez jasności – tak producenci podają zasięg monitorów. Monitory to trójkąty (narożniki = czyste R, G, B), pomarańczowy obrys to wszystkie barwy druku. Wersja u′v′ mniej rozciąga zielenie i lepiej oddaje, co widzi oko.Chromaticity only, without lightness – the way monitor gamuts are specified. Monitors are triangles (corners = pure R, G, B), the orange outline is every print chromaticity. The u′v′ version stretches greens less and better matches what the eye sees.
Przekrój a*b* – widok z górya*b* slice – top view
Suwak pokazuje, na jakiej jasności zaczynają się różnice. Przy suwaku na 0 – rzut całej bryły z góry.The slider shows at which lightness the differences begin. At 0 – the whole solid projected from above.
Druk poza monitorem – na monitorze sRGB część czystych cyjanów, zieleni i żółci z druku jest „przycięta”. Softproof pokaże je słabsze, niż wyjdą na papierze.
Monitor poza drukiem – jaskrawe zielenie, niebieskie i pomarańcze z ekranu (RGB) nie mieszczą się w CMYK. Klient akceptuje kolor na ekranie, którego nie da się wydrukować.
Ciemne kolory – druk ma słabszą czerń niż monitor, więc ciemne partie na ekranie wyglądają lepiej niż na papierze, jeśli softproof nie symuluje czerni papieru.
Co z tego wynika
Do softproofu wybieraj monitor szerokogamutowy (ok. 99% Adobe RGB) – obejmuje prawie cały offset i flexo.
Zwykły monitor biurowy sRGB wystarczy do biura, ale nie do akceptacji koloru.
Kolory spot spoza CMYK (np. pomarańcze, fiolety) oceniaj na wzorniku lub odbitce, a nie tylko na ekranie.
Fogra i EIZO – punkty odniesienia
FograCert Softproof Monitor – Fogra certyfikuje monitory do softproofu. Sprawdza m.in. stabilność przy różnych kątach patrzenia, równomierność ekranu i zachowanie po włączeniu (rozgrzewanie). Lista certyfikowanych modeli jest w bazie FograCert.
FograCert Softproofing System – certyfikuje cały system: monitor, kalibrację, program i kabinę, porównując ekran z odbitką wzorcową.
EIZO ColorEdge – wiele modeli ma certyfikat Fogra (klasa A), kalibrację sprzętową i wbudowany czujnik. Kalibracja w programie ColorNavigator z celami softproofu (D50, 160 cd/m²).
Test EIZO online – EIZO udostępnia darmowy test monitora (wzór testowy, martwe piksele, równomierność, różnice kolorów, gradienty).
Szybki test monitora (2 minuty)
Przy skalibrowanym monitorze i przyciemnionym świetle w pokoju powinieneś zobaczyć wszystkie poniższe elementy. Zaznacz, co widzisz.
1. Skala szarości 0–100%Każdy z 21 kroków ma być odróżnialny, bez zabarwień.
2. CieniePola o wartości 1–15 na czarnym tle. Dobry monitor pokazuje już ok. 3–5.
3. ŚwiatłaPola 240–254 na białym tle (255).
4. Płynne przejściaBez pasów (bandingu) i skoków barwy.
5. RównomiernośćPełny ekran w szarości – rogi nie mogą być ciemniejsze ani zabarwione.
Test jest wizualny i wstępny. Wyniki zależą od przeglądarki i systemu zarządzania kolorem. Pełna ocena wymaga pomiaru (kolorymetr) i weryfikacji klinem kontrolnym Fogra/UGRA.
Mieszalnia – od wzorca do gotowej farbyInk kitchen – from standard to finished ink
Jak powstaje kolor spot: wzorzec, farby bazowe i pigmenty, pomiar spektralny, receptura, wyciąg i korekta – oraz jak wykorzystać farby resztkowe. Przejdź krok po kroku.How a spot colour is made: the standard, base inks and pigments, spectral measurement, formulation, drawdown and correction – and how to reuse leftover inks. Go step by step.
Mieszalnia w drukarni. Wzorzec mierzymy spektrofotometrem, recepturę układamy z farb bazowych, a gotową mieszankę sprawdzamy wyciągiem obok wzorca – zanim trafi na maszynę.The ink kitchen. The standard is measured with a spectrophotometer, the formula is built from base inks and the finished mix is checked with a drawdown next to the standard – before it goes to press.
1
WzorzecStandard
Od czego zaczynamy: co jest wzorcem i jak go zmierzyć.Where we start: what the standard is and how to measure it.
Skąd bierze się wzorzecWhere the standard comes from
Wzornik (np. Pantone Coated / Uncoated) – wygodny, ale się starzeje i blaknie. Kolory zmieniają się też między edycjami, więc zawsze podaj rok wydania.Swatch book (e.g. Pantone Coated / Uncoated) – handy, but it ages and fades. Colours also change between editions, so always state the edition year.
Próbka klienta – wydruk, opakowanie, kolor brandowy. Mierzymy ją i ustalamy, na jakim podłożu ma być osiągnięta.Customer sample – a print, a package, a brand colour. We measure it and agree on which substrate it must be achieved.
Wzorzec cyfrowy CxF/X-4 – widmo zmierzone na docelowym podłożu, często z kilkoma rastrami. To najlepszy wzorzec do wymiany między drukarnią, mieszalnią i klientem.Digital CxF/X-4 standard – a spectrum measured on the target substrate, often with several tints. The best standard to exchange between printer, ink kitchen and client.
Pomiar: spektrofotometr, D50/2°, warunek M1 (papiery z rozjaśniaczami), średnia z kilku miejsc, na czarnym lub białym podkładzie – zawsze tak samo.Measurement: spectrophotometer, D50/2°, M1 condition (papers with brighteners), the average of several spots, over a black or white backing – always the same way.
Ten sam kolor na różnych podłożachThe same colour on different substrates
Ta sama farba, ta sama grubość warstwy – a kolor zależy od podłoża. Dlatego wzorzec musi być określony na podłożu, na którym drukujemy.Same ink, same film thickness – yet the colour depends on the substrate. That is why the standard must be defined on the substrate we print on.
2
Farby bazowe i pigmentyBase inks and pigments
Kolor spot powstaje z kilkunastu farb bazowych. Każda to pigment o określonym widmie.A spot colour is made from about a dozen base inks. Each one is a pigment with its own spectrum.
Kliknij farby bazowe, żeby porównać ich krzywe remisji (do 4 naraz).Click base inks to compare their reflectance curves (up to 4 at once).
Krzywa remisji pokazuje, ile światła farba odbija w każdej długości fali. Tam, gdzie krzywa jest wysoko, kolor „świeci”; tam, gdzie nisko – pigment pochłania. Linia przerywana to papier.A reflectance curve shows how much light the ink reflects at each wavelength. Where the curve is high, the colour “shines”; where it is low, the pigment absorbs. The dashed line is the paper.
Pigmenty podane jako typowe dla danej bazy – konkretne składy zależą od producenta i systemu farb (offset, flexo UV, wodne). Krzywe w prototypie są poglądowe; po wczytaniu plików CxF zastąpią je dane zmierzone.Pigments are shown as typical for each base – actual compositions depend on the manufacturer and ink system (offset, UV flexo, water-based). The curves in the prototype are illustrative; once CxF files are loaded, measured data will replace them.
3
Spektro i metameriaSpectro and metamerism
Dlaczego recepturę układa się z widma, a nie z samego Lab.Why formulas are built from the spectrum, not from Lab alone.
Poniżej dwie próbki o tym samym Lab w D50, ale z różnych pigmentów. Zmień światło: przy innym źródle kolory się rozjeżdżają. To metameria. Wybierz przykład – największą różnicę daje oliwka w świetle sklepowym (F11).Below are two samples with the same Lab in D50, but made from different pigments. Change the light: under another source the colours drift apart. That is metamerism. Pick an example – the olive under store light (F11) shows the biggest difference.
Gdy receptura używa tych samych pigmentów co wzorzec, krzywe się pokrywają i kolor zgadza się w każdym świetle.When the formula uses the same pigments as the standard, the curves overlap and the colour matches under any light.
Sprawdzaj dopasowanie nie tylko w D50, ale też w A (żarówka) i świetle sklepowym (F11 / LED) – tak działa wskaźnik metamerii.Check the match not only in D50 but also in A (tungsten) and store light (F11 / LED) – this is what a metamerism index does.
Dlatego programy recepturowe i spektrofotometry pracują na widmie, a nie tylko na Lab.That is why formulation software and spectrophotometers work with the spectrum, not just Lab.
Szare tło: widmo wybranego światła. Tam, gdzie światło ma dużo energii, różnice krzywych „ważą” najwięcej.Grey background: the spectrum of the selected light. Where the light has a lot of energy, differences between the curves count the most.
4
RecepturaFormulation
Wybierz wzorzec i farby bazowe – model policzy kolor z widm (Beer–Lambert / Kubelka–Munk).Choose a standard and base inks – the model computes the colour from spectra (Beer–Lambert / Kubelka–Munk).
Lab
wzorzecstandardmieszankamix
Model: farby transparentne na podłożu, mieszanie w przestrzeni absorpcji (Beer–Lambert, uproszczony Kubelka–Munk). Prawdziwy program recepturowy korzysta z kalibracji baz (wyciągi w kilku stężeniach) – ten prototyp pokazuje zasadę.Model: transparent inks on a substrate, mixing in absorption space (Beer–Lambert, simplified Kubelka–Munk). Real formulation software uses calibrated bases (drawdowns at several concentrations) – this prototype shows the principle.
5
Wyciąg i korektaDrawdown and correction
Każda receptura przechodzi przez próbę na podłożu, zanim trafi na maszynę.Every formula goes through a trial on the substrate before it goes to press.
1
OdważWeigh
Bazy na wadze z dokładnością 0,01 g; zapisz numery partii.Bases on a scale accurate to 0.01 g; record batch numbers.
2
WymieszajMix
Dokładnie, aż do jednolitego koloru – bez smug przy szpachli.Thoroughly, until the colour is uniform – no streaks on the spatula.
3
Zrób wyciągMake a drawdown
Na docelowym podłożu: proofer (np. IGT, Prüfbau) albo rakla; kontroluj grubość warstwy.On the target substrate: a proofer (e.g. IGT, Prüfbau) or a hand roller/bar; control film thickness.
4
Zmierz i porównajMeasure and compare
Spektrofotometr M1 obok wzorca i ocena w kabinie D50.Spectrophotometer M1 next to the standard and a check in a D50 booth.
5
SkorygujCorrect
Mały dodatek właściwej bazy (patrz krok 4 – „Zaproponuj korektę”). Zawsze dodawaj, nie odejmuj.A small addition of the right base (see step 4 – “Suggest a correction”). Always add, you cannot take away.
6
Zatwierdź i zapiszApprove and record
ΔE00 w tolerancji → receptura i pomiar jako CxF w systemie.ΔE00 within tolerance → formula and measurement saved as CxF in the system.
Ocena: ΔE00 do wzorca (zobacz sekcję „Ocena różnicy koloru” poniżej) i kontrola wzrokowa w kabinie. Przy kolorach wrażliwych na metamerię sprawdź też światło A lub sklepowe.Assessment: ΔE00 to the standard (see “Judging colour difference” below) and a visual check in the booth. For metamerism-sensitive colours also check light A or store light.
6
Kontrola jakości (QC): wykres odchyłek Δa*/Δb*Quality control (QC): Δa*/Δb* deviation chart
Gdzie lądują kolejne partie farby względem wzorca – i czy w dozwolonym kierunku.Where successive ink batches land relative to the standard – and whether in the allowed direction.
tolerancja ΔE00ΔE00 toleranceostrzeżenie (70%)warning (70%)dozwolony obszarallowed area
Jak czytać wykresHow to read the chart
Środek to wzorzec. Każda kropka to pomiar partii farby (wyciąg lub arkusz), numerowany od najstarszego. Linia pokazuje trend.The centre is the standard. Each dot is a measurement of an ink batch (drawdown or sheet), numbered from the oldest. The line shows the trend.
Δa* / Δb*: w prawo – czerwieniej, w lewo – zieleniej, w górę – żółciej, w dół – bardziej niebiesko.Δa* / Δb*: right – redder, left – greener, up – yellower, down – bluer.
Czarne osie ΔC* / ΔH* są obrócone do wzorca: wzdłuż ΔC* farba jest mocniejsza lub słabsza, wzdłuż ΔH* zmienia się odcień.The black ΔC* / ΔH* axes are rotated to the standard: along ΔC* the ink is stronger or weaker, along ΔH* the hue changes.
Elipsa ΔE00 jest wydłużona wzdłuż nasycenia – oko gorzej widzi zmianę siły niż odcienia (patrz „Ocena różnicy koloru”).The ΔE00 ellipse is stretched along chroma – the eye sees a change in strength less than a change in hue (see “Judging colour difference”).
ΔL* (jaśniej/ciemniej) jest prostopadła do wykresu, dlatego pokazujemy ją na pasku obok.ΔL* (lighter/darker) is perpendicular to the chart, so it is shown on the bar alongside.
Dlaczego drukarnie wymagają „ćwiartki”Why printers require a “quadrant”
Lepiej mocniej niż słabiej (+ΔC). Na maszynie kolor łatwo osłabić – mniej farby albo dodatek bieli transparentnej. Wzmocnić się go nie da bez zalania i problemów ze schnięciem.Better stronger than weaker (+ΔC). On press colour is easy to weaken – less ink or some transparent white. It cannot be strengthened without flooding and drying problems.
Spójność dostaw. Gdy partie lądują raz po jednej, raz po drugiej stronie wzorca, różnica między nimi może być dwa razy większa niż do wzorca. Jedna ćwiartka = partie podobne do siebie.Consistent deliveries. When batches land on opposite sides of the standard, the difference between them can be twice the difference to the standard. One quadrant = batches similar to each other.
Akceptacja wzrokowa i marka. Niektóre odchyłki są lepiej tolerowane – np. czerwień raczej cieplejsza niż sina, szarość raczej ciepła niż zielonkawa.Visual acceptance and brand. Some deviations are tolerated better – e.g. a red that is warmer rather than bluish, a grey that is warm rather than greenish.
Zapis w specyfikacji: tolerancja ΔE00, warunek pomiaru (M1, D50/2°) i kierunek – np. „ΔE00 ≤ 2, tylko +ΔC”.In the specification: ΔE00 tolerance, measurement condition (M1, D50/2°) and direction – e.g. “ΔE00 ≤ 2, +ΔC only”.
Dodaj własny pomiarAdd your own measurement
Lab
Ostatnie pomiaryLatest measurements
7
Farby resztkoweLeftover inks
Zamiast utylizować – wykorzystaj resztki w nowych recepturach.Instead of disposing of them – reuse leftovers in new formulas.
1. Magazyn resztek
Nazwa
L*
a*
b*
kg
W prototypie lista zapisuje się tylko w tej przeglądarce. W portalu będzie w panelu mieszalni, z importem pomiarów CxF.
2. Kolor do zrobienia
Cel (Lab)
Zasady w mieszalni
Ten sam system farb – łączymy tylko farby kompatybilne (to samo spoiwo, rozpuszczalnik / UV / woda, ta sama technologia).
Najpierw próba – wyciąg (drawdown) lub odbitka próbna na docelowym podłożu i pomiar przed dużą partią.
Lepkość i parametry – po zmieszaniu sprawdź lepkość i właściwości użytkowe (schnięcie, odporności).
Dokumentacja – zapisz recepturę z resztek z numerami partii. Gotowy kolor zmierz i zapisz jako CxF.
Narzędzie resztek liczy na wartościach Lab (orientacyjnie). Po wczytaniu pomiarów CxF resztek i baz przejdzie na ten sam model spektralny co krok 4.The leftover tool works on Lab values (approximate). Once CxF measurements of leftovers and bases are loaded, it will switch to the same spectral model as step 4.